Nếu bạn hoạt động trên thị trường tiền điện tử gần đây, có lẽ bạn đã nhận thấy một xu hướng: cơn sốt airdrop đang dần lắng xuống, các đợt chào bán tiền xu ban đầu (ICO) đang quay trở lại mạnh mẽ và thị trường đang chuyển từ mô hình tài chính do vốn đầu tư mạo hiểm dẫn đầu sang gây quỹ phi tập trung.
ICO không phải là một hiện tượng mới; một số loại tiền điện tử phổ biến nhất (như Ethereum và Augur) đã hoàn thành đợt chào bán ban đầu thông qua ICO. Tuy nhiên, chúng ta phải thừa nhận rằng sau một "giai đoạn im ắng" kéo dài từ năm 2022 đến năm 2024 (trong đó việc tài trợ dự án chủ yếu được hoàn tất thông qua các giao dịch đầu tư mạo hiểm kín), ICO đã có sự hồi sinh mạnh mẽ vào năm 2025.
Một lập luận ủng hộ sự hồi sinh của hình thức gây quỹ theo kiểu ICO là kể từ đợt bùng nổ ICO đầu tiên giai đoạn 2014-2018, số lượng người tham gia tiền điện tử đã tăng hơn gấp ba lần, đạt tốc độ tăng trưởng kép hàng năm là 4,46%, và trình độ chuyên môn trung bình của những người tham gia đã được cải thiện đáng kể. Hơn nữa, nguồn cung stablecoin tăng lên đã tự nhiên mở rộng nguồn quỹ khả dụng, khiến nhiều người sẵn sàng mua token giảm giá trước các Sự kiện Tạo Token (TGE).
Mặc dù lập luận này khá hấp dẫn, nhưng sự gia tăng tham gia thị trường không phải là động lực chính cho sự hồi sinh của cơ chế ICO. Để tìm ra những lý do cốt lõi cho sự phục hồi này, chúng ta cần xem xét những khiếm khuyết cố hữu trong mô hình tài chính hiện tại.
Khi xem xét kỹ chu kỳ thị trường từ năm 2022 đến năm 2024, ta thấy nhiều dự án huy động vốn từ các quỹ đầu tư mạo hiểm với tổng giá trị pha loãng (FDV) thấp, nhưng bằng cách hạn chế nguồn cung lưu hành ban đầu, họ đã khiến các mã thông báo đạt được FDV cao hơn nhiều tại thời điểm niêm yết công khai so với thời điểm huy động vốn.
Sau đây là một số nghiên cứu điển hình từ năm 2022-2024:
Như bảng cho thấy, người trong cuộc đã nắm giữ phần lớn lợi nhuận, làm giảm đáng kể biên lợi nhuận của các nhà đầu tư bán lẻ.
Nói một cách dễ hiểu, cơ hội lợi nhuận từ altcoin chủ yếu tập trung vào tay người trong cuộc. Các nhà đầu tư bán lẻ thường mua token với giá cao hoặc bán chúng nhanh chóng sau khi nhận được airdrop. Điều này phần lớn là do airdrop thường được coi là "tiền miễn phí", gây ra áp lực bán ngay lập tức.
Tình trạng này đã dẫn đến sự mệt mỏi lan rộng trong số các nhà đầu tư bán lẻ: khi tỷ lệ rủi ro-lợi nhuận tiếp tục xấu đi, họ dần mất niềm tin vào các khoản đầu tư altcoin truyền thống.
Sau đó, các nhà đầu tư bán lẻ chuyển sang memecoin, một tài sản có rào cản gia nhập thấp, tính biến động cao và không cần vốn đầu tư mạo hiểm, điều này đã thúc đẩy cơn sốt memecoin và sự gia tăng nhanh chóng của các nền tảng phát hành memecoin.
Cuối cùng, điều này đã dẫn đến sự mất cân bằng lợi ích ngày càng tăng giữa các nhà đầu tư bán lẻ, nhóm dự án và nhà đầu tư mạo hiểm, với các mục tiêu khuyến khích ngày càng khác biệt giữa ba bên:
Các nhà đầu tư bán lẻ mong muốn có cơ hội tham gia công bằng hơn.
Các nhà phát triển dự án cần những cộng đồng bền vững, không phải đầu cơ ngắn hạn.
Các nhà đầu tư mạo hiểm thường theo đuổi lợi nhuận không đối xứng trong giai đoạn đầu.
Những căng thẳng phát sinh đã tạo ra nhu cầu cấp thiết về một mô hình mới để hiệu chỉnh lại văn hóa khuyế
